دریاچه ها و کوهها

حدود 1450 دریاچه در قلمروی تاجیکستان وجود دارد. برخی از آنها در ارتفاع بیش از 4000 متری بالاتر از سطح دریا واقع شده اند. این کشور غنی از  دریاچه های فوق العاده می باشد که هر کدام منشا های مختلفی دارند. بزرگترین دریاچه محصور و نمکی به نام "قره قول" در جنوب رشته کوه های زلای ( Zaalay)  در ارتفاع 3914 متر بالاتر از سطح دریا در قلمروی خودمختاری بدخشان کوهی میباشد. عمق آن 236 متر می باشد این دریاچه طی دوره یخبندان تشکیل شد و سطح پایین آن با لایه منجمد دائمی پوشیده می شود. این دریاچه به زبان ترکی به دریاچه سیاه ترجمه می گردد. و دلیل آن بخاطر موج هایی است که  توسط باد سهمگین بلند می شود و رنگ آب دریاچه سیاه و سفید می گردد به همین ترتیب اسم دریاچه معلوم می گردد. مطابق یک نظریه، محوطه دریاچه به نحو قوی به علت اثر یخبندان های کهن تغییر می یابد زیرا منشاهای آتشفشانی دارد. با این وجود، نظرسنجی زمین شناسی دریاچه در سال های قبل و بررسی مجدد تصاویر فضایی امکانی را به برخی دانشمندان داده است که نشان دهند دریاچه قره قول به علت سقوط شهاب حدود 25 میلیون سال قبل آشکار گردیده است. دهانه آتشفشان به قطر 45 کیلومتر در نتیجه برخورد شهاب تشکیل یافته است.  یکی از ویژگی های جالب دریاچه سواحل دریاچه است که توسط فاصله قابل ملاحظه ای از یخ پوشیده می شود. یخ حتی در لایه های زیرین دریاچه نیز  قرار میگیرد. نظریه مبنی بر منشاهای یخ در میان دانشمندان وجود ندارد. یخ در حال ذوب و ریزش بوده به طوری که کانال ها، دریاچه های کوچک را ایجاد می کند  و جزایر کوچک از سواحل جدا می گردند. لذا دریاچه ها به آهستگی از لحاظ اندازه در حال تغییر می باشند.

دریاچه "سارز" یکی از دریاچه های بسیار زیبا و اسرار آمیز تاجیکستان می باشد. قله بلند کوهستان پامیر "اژدهای خفته" نامیده می شود. در زمستان سال 1911 ریزشهای متعدد در کوه های پامیر مربوط به قسمت جنوب شرقی تاجیکستان به طور کامل دره رودخانه بارتانگ ( مورگاب) را مسدود نمود- قسمت بالاتر این رودخانه به آمودریا می رسد. در نتیجه زمین لرزه اسم ان "اوسوی" شد. بدین ترتیب دهکده "اوسوی" زیر توده عظیم سنگ ها دفن گردید. این مانع بزرگترین سد در جهان می باشد. دریاچه بزرگی پشت این مانع تشکیل گردید که در سال 1911 دریاچه "سارز" را بلعید. این نام بعدا برای دریاچه جدید استفاده گردید. دریاچه سارز درحال امتداد  به طول 60 کیلومتر و حدود 500 متر عمق می باشد. آب سبز مایل به آبی دریاچه کاملا سرد است ولی هر کسی می تواند به آسانی در کناره آن شنا کند و در تابستان به صورت خلیج بسته ای است.

قلب کوهستان فن، قله تیان شان دریاچه دیدنی "اسکندرکول" است. از نظر شکل ظاهری این دریاچه شبیه به مثلث، به بزرگی سه و نیم کیلومتر مربع می باشد و از لحاظ عمق به 70 متر می رسد. رودخانه خروشان اسکندر دریا به خارج از دریاچه جریان می یابد و آبشاری زیبا و با شکوه  را تشکیل می دهد که فنسکایا نیاگارا نامیده می شود و از ارتفاع 38 متر سرازیر می گردد. آبشار از همه جوانب توسط برف پرآب – قله های پوشیده از برف احاطه شده است به طوری که شیب های غیرقابل دسترسی را تشکیل می دهد.

در مساحت کوچکی، در میان چشم اندازهای کوهستانی در پای تپه های کوه های سفید از برف جنگل های سبز به رنگ زمرد، دریاچه های مختلف با آب های رنگین کمانی از سبز به بنفش تیره پخش می گردد. 30 دریاچه مختلف با آب شفاف و سرد وجود دارند که از حوزه های برفی قله های زیبا نشات می گیرد. دریاچه کوچکی نزدیک اسکندرکول واقع شده است که به نام زمین مولا یا دریاچه مار  به علت فراوانی مارها در آب این دریاچه نامیده شده است. کولیکالون دومین دریاچه بزرگ کوهستان فن می باشدکه به زبان روسی به نام دریاچه بزرگ ترجمه می شود. در لبه جنوبی کتری کولیکان محوطه بزرگی به ارتفاع 2800 متری واقع شده است. کل محوطه کولیکان تجمع یخ های سفت دریاچه ها می باشد. بلندترین آن دیشاکا ( Dyshaka )به ارتفاع 3000 متر می باشد. با نزول از یک یخ سفت قدیمی، راه به سمت دریاچه بی بی جنت از نظر طولی گسترش می یابد و توسط جنگل احاطه می شود در لایه دیگر سرریزی های دریاچه بی بی جنت می باشد دریاچه کولیسوه ( دریاچه سیاه) می باشد. سواحل آن بیش از حد رشد نموده و آب آن سیاه و مرموز می باشد. سه دریاچه مجزا در تنگه چوقورک ( Chukurak gorge ) وجود دارند: چوکورک،  بلی و زیارت ( Chukurak, Beliy, and Ziyorat) . یکی از زیباترین آنها آلادین ( چاپدر) در نظر گرفته می شود. آنها مربوط به مجموعه رودخانه پسرود می باشند. دریاچه های به رنگ آبی، آبی روشن، رنگی شبیه آسمان آنها و خلوص بسیار عمیق هر کسی را افسون می کنند. صعود به بالا برامتداد مسیر رودخانه آنگ (Ang)، رودخانه آرام انکاتاد چشم هر کسی را خیره می کند. سواحل آن با چمن سبز متراکم پوشیده شده است. دریاچه در سایه سیاه ساقه های درختانی که  در رودخانه ایستاده اند، قرار دارد. دریاچه مالی الو درامتداد رودخانه زندان ( Zindon) کنار ساحل آن واقع شده است. آب آن روشن و برخی اوقات سبز زمردی می باشد که بین بوته های توس، بید و سنجد قرار گرفته است . درختان ارکا محوطه های صخره ای که به صحرای برفی می رسند  همراه با یخچال های طبیعی هستند که به دریاچه جدید آلوی بزرگ ( Bolshoe Allo )که به یک سد می رسد ختم می شوند .

دریاچه های زیبایی در کوهستان فن قرار دارند  که مسافران نه تنها جذب زیبایی طبیعت آنها میشوند بلکه شرایط متنوع طبیعی و وفور گیاهان و حیوانات را نیز می بینند. در کوهستان فن صدها قله کوه در خط الراس های حصار و رشته کوه های ترکستان در جنوب غربی پامیر – آلای وجود دارد. بیش از ده قله با ارتفاعی متجاوز از 5000 متر با دیواره هایی با اختلاف ارتفاعات حداکثر 1800 متر وجود دارند. این ارتفاعات شامل Bodkhon (5138 m.), Energiya (5105 m.), Zamok (5070 м.) & Chapdara (5050 m.) می باشند. یکی از قله های مرتفع در این منطقه  قله Chimtarga (5487m.) است.

خط الراس ترکستان یکی از نواحی اصلی می باشد که شامل پامیر- آلای است که هنوز هم  مطالعات زیادی در مورد آن صورت می گیرد. به دلیل طول و عدم دسترسی، این ناحیه دیواره ها و قله های متعددی دارد که هنوز به صورت بکر باقی مانده است.

ناحیه “اک- سو” توسط زیبایی طبیعت بسیار کهن، راه ها و گذرگاه های دیدنی و تماشایی غیرعادی آن شناخته می شود. این ناحیه در حدود 120کیلومتری جنوب شهر خجند قرار گرفته است. ارتفاع قله های آن معمولا از 5000 متر تجاوز می کند: اسکندر (5120 متر) ، بلوک (5239 متر)، آک-سو (5355 متر)  موارد دیگر. این کوه ها از گرانیت فشرده با ترک های جزئی می باشند. ارتفاع دیواره ها تا 1500 افت می نماید.

ناحیه “کراوشین” مکانی است که مرز تاجیکستان، ازبکستان و قرقیزستان در مرکز پامیر- الای محسوب می شود. صخره های شگفت انگیز باستیون این ناحیه شبیه به توده سنگ “ال کاپیتان” در امریکا و پاتاگونیای عجیب وغریب، کوه نوردان را از کل نقاط دنیا به خود جذب می نماید. کوه های کراوشین از گرانیت فشرده تشکیل می شود که توسط ترک هایی برش می خورد.

پامیر – یک ناهمواری کوهستانی بزرگ تقریبا در مرکز قاره آسیا می باشد که بزرگترین مجموعه کوهستانی است: تین شان،  هندوکوش، کولین و قره قوروم (Tien Shan, Hindu Kush, Kunlin and Karakorum ). نام پامیر به معنی “بام دنیا” است.  در این قسمت،  مرکز کوهنوردی در ارتفاع زیاد دو قله پامیر 7000 متری می باشد که گویی به داخل آسمان وارد می شود: قله “کامونیزم” (7495متر) و “قله یوگنیا کارژنوسکایا” Evgeniya Korzhenevskaya (7105 m.) ) می باشد.

تقریبا کل قلمروی پامیر غربی با خط الراس های عرضی احاطه می شود: Vanjskiy (5584 m), Yazgulemskiy (peak Revolution, 6974 m), Rushanskiy (about 6000-6100m), and Shugnanskiy (5704 m). ). در همان منطقه خط الراس هایی با جهت جنوبی متمرکز می گردند: قله  آکادمی علوم، عش کاشیم، اسماعیل سامانی (7495 متر) (Ismoili Somoni (7495 m), Akademiya Nauk, Ishkashimskiy ) و غیره می باشد. طولانی ترین و قوی ترین یخچال های آسیا در این ناحیه قرار دارند:

Fedchenko (area 651,7 square km, length 77 km), Grumm-Grzhimaylo (area 142.9 square km), Garmo (114,6 square km.),

و رودخانه های Pyanj, Gund, Shahdara, Bartang, Yazgulem and Vanj را تشکیل می دهند که منبع آب کل آسیای مرکزی محسوب می گردند.

 رشته کوه بلند عریضی از شیب های جنوبی خط الراس زالای در شمال به سواحل رودخانه پیانج واقع در جنوب امتداد می یابد. این ناحیه با زمستان طولانی و سخت به همراه هوای خشک، سرد، خشن و آسمان تمیز پامیر شرقی می باشد. در این قسمت در ارتفاع از 3500 تا 4200 متر بالاتر از سطح دریا دره های شرقی پامیر و دریاچه شبیه کتری : Alichur, Murghab, Rangkul و غیره واقع می باشند. بعد از تبت، دومین فلات بلند در دنیا می باشد. دمای مطلق حداقل در مورقاب به منفی 47 درجه سانتی گراد و در کاراکول منفی 50 درجه سانتی گراد می باشد، تابستان ها کوتاه و خنک می باشند. متوسط دما در جولای 13 الی 14 درجه سانتی گراد می باشد.