تاریخچه روابط

تاریخچه روابط بین جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران

تاجیکستان و ایران دو کشور همزبان وهم فرهنگ دارای پیوندهای تاریخی و سنتهای استوار دوستی و برادارنه و همکاریهای سودمند می باشند . مناسبات جمهوری تاجیکستان با جمهوری اسلامی ایران پس از استقلال تاجیکستان آغاز می گردد.

جمهوری اسلامی ایران  جزو نخستین کشورهایی بود که استقلال جمهوری تاجیکستان را در سال 1995 به رسمیت شناخت و در ماه ژانویه سال 1992 اولین کشوری بود که سفارت خود را در شهر دوشنبه باز کرد. جمهوری تاجیکستان در ماه ژوئن سال 1995 سفارتخانه خود را در تهران فعال کرد.

قابل ذکر است که پیوندهای قوی تاریخی و فرهنگی جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران از مهمترین عوامل رشد و گسترش مناسبات دو کشور دوست در زمان استقلال تاجیکستان گردید .

مناسبات دو جانبه جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران در طول بیش از 20 سال صرفنظر از مراحل دشوار ، که بخاطر مسائل سیاسی بود ، تدریجاً رو به گسترش نهادند .

مناسبات دیپلماتی جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران در سطح بلند قرار دارد . سفرهای رسمی متعدد روسای جمهور دو کشور از سال 1992  تا به امروز به کشورهای همدیگر ، در تحکیم مناسبات در بخشهای مختلف طرفین نقش خوبی را ایفا نموده است . در این مدت بین جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران بیش از صد سند مهم بین دولتی به امضاء رسیده که آنها دورنمای مناسبات دو کشور دوست و همزبان را معین ساخته در اصول حقوقی جهت گسترش مناسبات دو جانبه  آتی نقش کلیدی را اجرا کردند .

در ماه ژوئن سال 1992 رئیس جمهور تاجیکستان امامعلی رحمان از ایران بازدید رسمی کرد و در جریان آن اصول اساسی همکاریهای سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی دو کشور مقرر و تنظیم شد .

سفر رسمی دیگر رئیس جمهور تاجیکستان امامعلی رحمان به ایران در ماه جولای سال 1995  بود . ضمن این سفر " یادداشت تفاهم پیرامون گسترش همکاریهای آتی جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران " به امضاء رسید که این امر افقهای تازه ای را در پیشرفت مناسبات دو جانبه گشود .

حرکت مثبت و پر ثمر را در استفاده وسیع از امکانات و گسترش همکاریهای اقتصادی و موفق تاجیکستان و ایران که امروز به سطح بلندی رسیده اند ، و همچنین نقش مهم دو کشور در منطقه ، سفرهای رئیس جمهور تاجیکستان جناب عالی امامعلی رحمان به جمهوری اسلامی ایران و سفرهای رسمی رئیس جمهوری اسلامی ایران جناب آقای دکتر محمود احمدی نژاد به تاجیکستان می باشند ، ایجاد نمودند . این سفرها توسعه افقهای دورنمای بهتر مناسبات دو کشور برادر را آشکار کردند .

در جریان سفرها ملاقات و مذاکرات چند جانبه سودمند بین دو دولت سندهای مهم همکاری دو جانبه  در بخش نیروی آب ، حمل و نقل و راهسازی ، تونل سازی ، تجارت ، رادیو و تلوزیون به امضاء رسیده است.

اجرای طرح ساختمان نیروگاه برقی آبی " سنگ توده -2 " را می توان یکی از موارد مهم همکاریهای دو کشور در بخش انرژی و روابط اقتصادی دو کشور ارزیابی کرد. همچنین طراحی پروژه های نیروگاههای برق آبی کوچک و متوسط دیگر ، مثل تحقیق مقدماتی مکانیابی نیروگاههای برق آبی متوسط در رودخانه ورزاب مد نظر قرار گرفته است .

رئیس جمهور تاجیکستان جناب عالی امامعلی رحمان ضمن ملاقات با رئیس جمهور ایران دکتر محمود احمدی نژاد مثال همکاریهای چندجانبه تاجیکستان و ایران ، از جمله در بخشهای اقتصاد ، تجارت ، انرژی ، صنعت ، حمل و نقل ، مخابرات و علم و فرهنگ را مورد بررسی قرار دادند .

طرفین تمایل خود را به گسترش روابط دوستی و همکاری چند جانبه که بر اساس اشتراکات استراتژیکی می باشند ، تاکید نمودند . توجه اساسی به راههای رشد همکاری اقتصادی و تجارتی ، سرمایه گذاری ، اجرای طرحهای مشترک در بخشهای انرژی و پیش از همه هیدروانرژی ، صنعت ، راهسازی ، کشاورزی و دیگر بخشها صورت گرفت . از آماده شدن نوبت اول نیروگاه آبی " سنگ توده – 2" و آمادگی طرف ایرانی برای شرکت در ساخت نیروگاههای دیگر تاجیکستان ، خط انتقال نیروی برق و خط آب از تاجیکستان به ایران و پیوستن راههای آهن دو کشور ابراز رضایت شده است . طبق توافق حاصل شده باید در تاجیکستان کارخانه های زیاد مشترک صنعتی بنا شود . توسعه همکاریها در بخشهای معارف ، تندرستی ، علوم و فنون ، فرهنگ و گردشگری نیز از موضوعات اساسی می باشد .

در دایره همکاریهای چندین جانبه روابط بین مجلس های تاجیکستان و ایران نیز طی سالهای آخر رواج می گیرند . بین مجلس نمایندگان مجلس عالی جمهوری تاجیکستان و مجلس شورای اسلامی جمهوری اسلامی ایران  گروه بین پارلمانی فعالیت می کند که نقش آن در توسعه همکاری بین پارلمانی دو کشور می باشد .

روابط اقتصادی و تجاری تاجیکستان و ایران بیش از پیش گسترش می یابند . بین دو کشور کمیسیون مشترک بین دولتی اقتصادی و تجارتی موجود است ، که فعالیت خوبی دارد .

نقش کمیسون مشترک همکاریهای اقتصادی و تجارتی جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران که در آن اهداف اساسی همکاریهای بین ادارات و موسسات و سازمانها و شرکتهای دو کشور مشخص شده اند ، در گسترش مناسبات دو جانبه کشورها و همکاریهای اقتصادی و تجارتی جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران بسیار زیاد می باشد .

تا امروز بین جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران هشت جلسه کمیسیون مشترک همکاریهای تجارتی و اقتصادی برگذار شده است . این است که در این زمان در جمهوری تاجیکستان بیش از 150 شرکت ایرانی از جمله کارخانه تراکتورسازی " تاجیران" فعالیت می کنند .

در بخش حمل و نقل همکاریهای دو کشور همچنین در طراحی تونل " چهارمغزک" و ساختمان مرحله دوم راه ماشین روی "شقان – زیغر " به چشم می خورد .    

همزمان بین دو کشور راه هوایی وجود دارد که پروازهای مستقیم هواپیماهای کارخانه واحد هواپیمایی تاجیکستان " تاجیک ایر" و شرکت هواپیمایی ایران " آسمان " راه اندازی شده است . پروازها هفته ای سه مرتبه با مسیر دوشنبه – تهران – دوشنبه و مشهد – دوشنبه – مشهد صورت می گیرند .

از جمله در طول سالها چند سفر کاری هیاتهای تاجیکستانی به جمهوری اسلامی ایران و هیاتهای ایرانی به جمهوری تاجیکستان صورت گرفته اند که در آنها مسائل مهم همکاریهای دوجانبه بررسی گردیده و همزمان سندهای مفید همکاریهای مربوط به معارف ، امنیت ، صنعت ، کشاورزی ، ساختمان و غیره به امضاء رسیده اند . همکاریهای دو کشور در بخش سلامت نیز قابل تامل است . دانشگاههای جمهوری تاجیکستان و جمهوری اسلامی ایران سندهای دوجانبه به امضاء رسانده اند افزایش تبادل دانشجویان هر دو طرف پیوسته مشاهده می شود .

تاجیکستان و ایران همچنین در چهارچوب ساختمانهای منطقه ای نظیر سازمان همکاریهای اقتصادی و سازمان همکاریهای شانگهای فعالیتهای مشترک دارند و پیوسته از موقعیت یکدیگر در این سازمانها دفاع می کنند . اجرای برخی از طرحهای اقتصادی ایران در تارجیکستان در چهارچوب برنامه های سازمان همکاریهای اقتصادی ( اکو) صورت می گیرند.

همکاری جمهوری تاجیکستان با جمهوری اسلامی ایران در فرمت سه گانه نیز بطور پرثمر رو به گسترش است . اولین ملاقاتهای مشترک روسای جمهور سه کشور فارسی زبان در تاریخ 10 می سال 1997 در شهر دوشنبه برگذار گردید. در حال حاضر چنین ملاقاتهایی بصورت مرسوم تکرار می شوند  . تاجیکستان را می توان پایه گذار اصلی همکاری سه جانبه کشورهای فارسی زبان تاجیکستان ، ایران و افغانستان عنوان کرد . ضمن ملاقات سه گانه مسائل راه اندازی همکاریهای سودمند منطقه ای در بخش مخابرات و ارتباطات ، حمل و نقل و راه آهن ، بنیاد نهادن نیروگاهها و مسائل دیگر اقتصادی بررسی گردیدند .

همکاری علمی و فرهنگی دو کشور یکی از صفحات درخشان رابطه تاجیکستان و ایران محسوب می شود . زیرا تبادل تجربه دانشمندان  ، استادان  دانشجویان ، عملی ساختن برنامه های فرهنگی و موسیقی ، اشتراک اهل علم و فرهنگ در مراسم فرهنگی از  فضایل اساسی این مناسبات می باشد .

بر اساس سندهای بین دولتی و قرارهایی که بین وزارتخانه های معارف هر دو کشور  به امضاء رسیده اند همکاری در این بخش قابل تامل است . دانشجویان تاجیک در دانشگاههای عالی شهرهای تهران ، مشهد ، قزوین ، اصفهان و همدان تحصیل می کنند . بخش عمده محصلین بواسطه اجازه وزارت معارف تاجیکستان به ایران آمده اند و اکثر آنها دانشجویان بخش زبان و ادبیات هستند .

شایان ذکر است که نمو و رونق مناسبات در تمام زمینه ها و بخشها هدف مشترک و یگانه ماست . همکاریهای گوناگون ما جوابگوی منافع ملی و درازمدت دو کشور می باشند .