جغرافیا و اقلیم

تاجیکستان در جنوب شرقی آسیای مرکزی واقع شده است. از طرف غرب و شمال با ازبکستان و قرقیزستان ، در جنوب با افغانستان و در شرق در اکثر ناحیه کوه ها با چین مرز دارد.

اقلیم:

آب و هوا های گوناگونی در تاجیکستان بخاطر ارتفاع و ویژگی پستی و بلندی تشکیل یافته توسط کوه ها تعیین می شود. اقلیم با تابستان خیلی گرم و زمستان معتدل در دره ها در ارتفاع 350-500 متر غالب است. تابستان طولانی ( بیشتر از  200روز) به ویژه برای این اقلیم و مقدار کم نزولات جوی 150-200 میلی متر مطرح میباشد. آب و اقلیم دارای تابستان داغ و زمستان سرد خصوصا برای تپه های کوهستان،  جنوب – غرب قسمت پایین تپه ها و دره های خیلی عمیق وجود دارد. اقلیم معتدل خصوصا در رشته های کوه های تاجیکستان و قسمت جنوبی پامیر به ارتفاع 1500 الی 3000 متر وجود دارد. در رشته کوه هایی به ارتفاع بیش از  3000متر اقلیم سرد وجود دارد ، که دارای تابستان های کوتاه و زمستان ها طولانی و خیلی سرد است. کوه های بلند و اقلیم های صحرایی به خصوص در قسمت شرقی پامیر وجود دارد. نزولات در این ناحیه فقط 600 الی 1000 میلی متر می باشد که به طور عمده طی فصل تابستان صورت می گیرد. در پامیر تابستان ها خشک و کوتاه است در حالی که زمستان ها خیلی شدید به همراه برف کم و طولانی مدت  می باشند. در ارتفاع های زیاد لایه های خیلی عمیق یخ تا 1.5 متر را می توان یافت.

کوه ها:

تاجیکستان کشوری است که توسط کوه های بلند و رودخانه های بسیار زیبا در برگرفته می شود. تقریبا اکثر نواحی جمهوری ( بیش از%  39) با کوه پوشانده می شود به طوری که قسمتی از سیستم های کوهستانی پامیر، تیان شان و حصار آلای به همراه ارتفاع اتی از 300 تا7495 مترمیباشد. در قسمت جنوب شرقی کشور کوه های پامیر برخی از حشم اندازهای بی نظیر را در اختیار شما قرار میدهد. پایین ترین گذرگاه عبور در پامیر ، کمالویاک به ارتفاع4340 مترمی باشد که در یک سطح با مونت بلک (Mount Blanc) بلندترین قله رشته کوه آلپ اروپا می باشد. بلندترین قله در پامیر ، قله کمونیسم (Communism)می باشد که به اسماعیل سامانی (Ismoili Somoni) به ارتفاع7495 مترتغییر نام یافت.

در قسمت شمالی – غربی تاجیکستان رشته کوه های بیشتری شامل ترکستان ( شیب های شمالی برفی که به ارتفاع 3500 الی 4000 متر می باشد)، زرافشان و حصار  می باشند. کوه های مشهور و زیبا با  شکل های برجسته و ارتفاع بسیار زیاد ( 5495 متر) در این ناحیه واقع شده اند. قسمت شمالی کشور توسط وادی فرغانه احاطه می شود. توسط رشته کوه های کورامین (Kuramin) و دشت وسیع گالودنایا (Golodnaya) احاطه شده است. برف و یخ طی کل سال در ارتفاع بیش از 4000 الی 5000 متر وجود دارد. این قله های برفی برای دره های تاجیکستان و کشورهای همسایه  هوای مطبوعی را فراهم می نمایند، زمانی که یخچال های طبیعی و برف ذوب می گردند آب رودخانه ها تامین می گردند. طرح کوه های تاجیکستان هر عکاسی را به رویای دیدهای پانورامیک جادویی در روز آفتابی درخشان می برد.

یخچال های طبیعی و رودخانه ها:

یخچال های خوش منظر تاجیکستان در آسیا با یخچال فدچنکو (Fedchenko) به طوری که بزرگترین آنها با طول حیرت آور 77 کیلومتر و عرض 1700 تا 3100 متر می باشد.

رودخانه ها به سرعت در قسمت پایین رشته کوه ها و دره های عمیق از منبع آنها در کوه های پامیر  سرازیر می شوند. رودخانه های مربوط به کوه های عظیم منابع گرانبهای برای کشور تاجیکستان و کشورهای همسایه آن محسوب می شوند. اکثر این رودخانه ها به دریای آرال می ریزند و تنها برخی از آنها به دریاچه کاراکول (Karakul) یا آبگیر تاریما (Tarima)(چین) می ریزند.  بیش از 900 رودخانه در تاجیکستان وجود دارند که بزرگترین آنها, زرافشان، سیردریا، آمودریا، کافرنهان و نیز رودخانه های وخش و پنج (Kafarnigan Amudarya, Sirdarya, Zarafshan,، Vakhsh and Pyanj rivers ) که از کوه های بلند سرچشمه می گیرند و از آبهای یخچال های سنتی تغذیه می گردند. یکی از بزرگترین رودخانه ها رودخانه پنج می باشند به طوری که مسافت 921 کیلومتر را، در امتداد مرز جنوبی بین تاجیکستان و افغانستان در بر می گیرد. رودخانه وخش بالغ بر 525 کیلومتر را در تلاقی رودخانه های پنج و وخش گسترش می دهد. آمودریا از بزرگترین رودخانه کشور شکل می گیرد. رودخانه بزرگ دیگر سیردریا می باشد به طوری که از قسمت های شمالی تاجیکستان به طول 105 کیلومتر عبور می نماید. جریان سریع رودخانه زرافشان از مرکز کشور جریان می یابد و در جنوب رودخانه کافرنهان  به آب های آمودریا می پیوندد.

دریاچه ها:

دریاچه های ارزشمند اندکی در کشور وجود دارند.  به طور عمده در کوه های تاجیکستان مرکزی و در پامیر می باشد. یکی از بزرگترین و جالب ترین دریاچه ها، دریاچه کرکول (Karakul) می باشد که در قسمت شرقی پامیر به ارتفاع حدود 3900 متر واقع شده است.  با قطر 52 کیلومتری (32 مایلی)،  این دریاچه محصور در خشکی هیچ نوع جریان خارجی ندارد از این رو از نظر محتویات نمک بالا می باشد. این دریاچه فرورفتگی مدوری در کوه های به مساحت 380 کیلومتر مربع است که توسط شهاب سنگی در حدود 5 میلیون  سال قبل به زمین برخورد نموده تشکیل شده است. اسم ان "کرکول"    به معنی دریاچه آبی عمیق است که اشاره به عمق 230 متری آن دارد.  مستشاران  انگلیسی در هند، این دریاچه را به نام دریاچه ویکتوریای پامیر  می شناختند.

دریاچه های سریز و یاشی کول (Sarez & Yashikul) که در نتیجه زمین لرزه ها و رانش زمین تشکیل شده اند توسط سواحل شیب دار احاطه می شوند و از ماهی غنی می باشند. دریاچه سریز یکی از عمیق ترین دریاچه ها با عمق بیش از  500 متر می باشد با این وجود متاسفانه دسترسی در حال حاضر محدود می باشد و بینندگان در این ناحیه اجازه ورود ندارند.

در میان محبوبترین دریاچه ها در کوه های فن (Fan)، قسمت غرب کشور دریاچه اسکندر کول (Iskanderkul ) میباشد که دارای زیبایی اسطوره ای و دسترسی آسان می باشد. جادهها اسفالتی خوبی دره را به سمت دریاچه دور می زند به طوری که اسم آن از الکساندر بزرگ مشتق شده است که در زبان فارسی به نام اسکندر میباشد. او در ساحل اسکندرکول طی یکی از حمله هایش در راه هند اطراق نمود. طبق افسانه ای  اسب جنگی اسکندر بنام " بوسفالوس " در این دریاچه غرق شده و میتوان آن را هنگامی که ماه کامل است دید که در سطح آب در حال دویدن است . دریاچه به رودخانه اسکندریه سرازیر  میشود که یک ابشار حیرت انگیز به ارتفاع 40 متر را تشکیل می دهد. یک سکو به بازدیدکنندگان امکان ایستادن درست بالای سیل رود رعد آسا را میدهد.

دریاچه های اله الدین( Allaudin)  در مرکزی ترین قسمت کوه های فان (Fan) نزدیک به بلندترین قله های ناحیه واقع می باشند. آنها به چشم انداز منحصر به فردی شامل تخته سنگ عظیم ( نتیجه هزاران زمین لغزش های عظیم هزاران سال قبل) و فرشی از پوشش چمن، خزه و گل ها میباشد. یخ آب سرد، کریستال شفاف و رنگ سبز پررنگ می باشد. دریاچه های اله الدین  دارای نقطه اغاز مورد استقبال مسافرین سوار بر گاری و کوه نورد آن می باشد و به همین دلیل دارای مکان های بسیار زیبا در منطقه زرافشان است.

کل گیاهان:

پست و بلندی منحصر به فرد و تنوع اقلیم ها، پوشش گیاهی غنی و عجیب و غریب در تاجیکستان را مشخص می نماید. در میان گونه های محلی درخت saxaul ، درخت پسته، archa، خاراگوش و grasswort موجود می باشند. گیاهان مدیترانه ای می تواند مانند کیالک،  درخت انجیر و درختان چنار مشاهده گردد. محصولات کاشته شده شامل چاودار و گندم می باشد به طوری که به طور وسیعی در تاجیکستان رشد می کند. بیشتر از 5000 گونه های گیاهی در کوه ها و دره های تاجیکستان شمرده می شوند. یکی از ویژگی های مجزای گیاهان محلی رایج گیاهان semifrutex ، بوته های پهن دشت، صحرایی و کاشت کوهستانی می باشد.

موقعیت تاجیکستان در یک منطقه صحرایی با اقلیم های خشک و پست و بلندی های کوهستانی ویژگی های خاک را معین مینماید. خاک ها براساس  sierozem نوعی خاک موجود در مناطق سرد به خشک دربرگرفته می شوند به طوری که خاکستری مایل به قهوه ای در سطحی با لایه سبکتر زیری میباشد. sierozem غنی از کربنات می باشد به طوری که با فراهم نمودن مواد مغذی ارزشمند برای گیاهان و به همراه ابیاری مصنوعی این نوع خاک محصولات متنوع که اکثر انها پنبه می باشند.

جانوران تاجیکستان:

جانوران تاجیکستان خیلی متنوع می باشد زیرا نیاز می شود که سازگار با مناطق کوهستانی عجیب و غریب و زمین های پایین به همراه اقلیم ها می باشد. حیوانات خاص در مناطق شمالی یافت می شوند به طوری که شامل خرس قهوه ای، خرگوش صحرایی، گورکن، راسو، نوعی سنجاب و مرال یا بزکوهی میباشند. برخی گونه های اسیای مرکزی و هندی – تبتی از قبیل پلنگ اسیایی، snowcock هیمالیایی و گرگ تبتی در اینجا یافت می شوند. حیواناتی از گونه های هندی در سراسر تاجیکستان از قبیل جوجه تیغی، پرستو و مرغ انجیر خوار و از گونه های افغانستانی مانند قوچ کوهی، ابشکن، مار کبری، سوسمار، مالاریا و موریانه در این منطقه نیز یافت می شوند.

در شرایط طبیعی که برای توسعه پستانداران مناسب می باشد. حدود 70 گونه پستانداران شکارچی و سم دار و حدود 46 گونه خزنده وجود دارد. برخی حشرات مختلف در تاجیکستان با بیش از 10000 گونه و حدود 350 گونه پرنده وجود دارند. برخی حیوانات مانند گراز وحشی، خرگوش صحرایی، روباه ، گورکن، کبک کوهی و غاز هندی حیوانات سرگرم کننده می باشند. مبادله غیرقانونی گونه ها منجر به کاهش شدید جمعیت برخی از حیوانات گردیده است. از این رو شکار محدود می شود و اندوختگاه طبیعی در کشور به منظور حفظ حیوانات ارزشمند و در معرض انقراض ایجاد شده اند.