فرهنگ و ادبیات

فرهنگ مردم تاجیک به روزگار باستان برمی گردد. تا این تاریخ مردم تاجیک اکثریت سنت ها و رسوم را حفظ نموده اند و آن را با سبک زندگی امروزی تلفیق نموده اند. در صورتی که شما علاقمند به تاریخ  باشید آنگاه تاجیکستان می تواند موارد زیادی با قدمت قرن اول قبل از میلاد مسیح را در اختیار شما قرار دهد.

شاید دیدن مناظر سنتی پنجه کنت بسیار جالب باشد. باستان شناسان بناهای مسکونی و مذهبی را می یابند که شامل نقاشی های حیرت انگیز تاریخی، مجسمه های عظیمی است که به قرن هفتم و هشتم بعد از میلاد مسیح بر می گردد. ترکیب معماری این شهر طبق تحقیق دانشمندان به نحوی است که درمیان شهرهای دیگر آسیا همتایی ندارد.

مردم تاجیک به عنوان صنعتگران صنایع دستی سرامیک معروف می باشند. در شهرها و دره ها، مردان ظروف سرامیکی را بر یک چرخ سفالگری درست می کنند. در نواحی کوهستانی، چرخ های سفالگری مورد استفاده قرار نمی گرفتند. بلکه زنان کوزه هایی را با دست به همراه غلطک های سرامیکی یکی بر بالای دیگری شکل می دادند. تا هم اکنون برخی انواع کهن صنایع دستی از یک نسل به نسل دیگر حفظ شده اند. تنگ های منحصر به فرد و رنگین، قاب ها و ظروف مزین به اقلام نمایشی در سالن های هنری دوشنبه مورد استفاده قرار می گیرند و هنوز جز اشیای سنتی میباشند.

بافندگان ، سفالگران، مسگران، آهنگران، درودگران  و سنگ کاران  ( مرمر سفید) همگی در شهرها وجود دارند. در برخی بخش ها الگوهای کاغذی و پارچه های ابریشمی تولید می شوند. آنها اساسا توسط مردان بافته شده و در دهکده های مرتفع زنان از بافته های پشمی و قالی های کاغذی در دستگاه های بافندگی ساده استفاده می کنند در حالیکه مردان بافته کاغذی یا بافته پشمی بر دستگاه های بدوی بافندگی را تولید می نمایند  که با آنها شلوارها یا لباس های شب را درست می کردند. مردم تاجیک هم اکنون الگوهای مزین منحصر به فرد سنتی قلاب دوزی را انجام می دهند. تزئین های اصلی امروزی عرقچین ها، لباس های زنانه و لوازم خانگی از قبیل قلاب دوزی سوزنی ، پوشش های مزین –  رویه ها و سفره ها – رومیزی به قدمت صدها سال قبل میباشند.

قبل از هجوم عرب ( در آغاز قرن هفتم بعد از میلاد مسیح ) گروه های اصلی مذهبی زردتشتی ها و مانویان  آیین بودائی و آیین هندو بودند. با این وجود اسلام به طور آهسته جایگزین مذاهب دیگر شد.  مساجدی بنا نهاده شد که مسمانان قرن 11 تا 12 بخوبی تا به امروز از محافظت نموده اند از جمله  در سایات، مزار شریف یادگارهای دره حصار و یک مسجد در اورا – تپه ( استرافشان) از قرن 15 که به طور کامل حفظ شده بودند.

گفته می شود که مذهب مردم تاجیک موید اشتیاقشان به درک دنیا از طریق علم و ادبیات است. مهاجمان عرب زبان اصلی دری تاجیک را از بین بردند. با این وجود زبان دری زبان اصلی نوشته های قدیمی تاجیک بود: ادبیات، آوازها و کتابهای علمی.

دروه شکوفایی فرهنگ تاجیک، توسعه علم و ادبیات طی سلطه سامانی بود. در حالی که سلسله سامانی نفوذ بغداد و دمشق را به هر روش ممکنی دفع نمود، حوزه های اشعار به فارسی گرامی داشته می شد. شرایط مساعد در دربار برای توسعه علم و فرهنگ ترتیب داده شده بودند. اشخاص مستعد در بارگاه زندگی و کار می نمودند. به طوری که کل نسل دانشمندان بزرگ، شاعران و چهره های دولتی ظاهر شده بودند. در میان آنها موسس ادبیات فارسی – تاجیک قدیمی ، رودکی بود.

عبدالله جعفر بن محمد جوان یا توسط منابع دیگر عبدالحسن به مشتاقانه به تحصیل می پرداخت و  غروبها آواز می خواند. تا این که آوازه فصاحت و زیبایی شعر به امیر رسید. بعدا در حالی که رودکی در دربار زندگی می کرد اشعار بزمی– قصاید ، غزل های آسان و رباعی های متحیر کننده و متنوعی را سرود.

دانشمند برجسته و شاعر ابوعلی ابن سینا ( ابن سینا سال 980-1037) در برابر مخالفت با روشنفکری، ستایش علم و ذهن پی جویانه مبارزه نمود. عقاید او بعدها در کار شاعر و فیلسوف ناصر خسرو منعکس گردید. در اشعاری مانند "سعادتنامه"  ، "روشنایی نامه"   او انسانیت را ستایش نمود و  طرفدار شایستگی و اهمیت علم بود.

در قرن 13 سعدی شیرازی کتاب معروفش بوستان و گلستان را خلق نمود. دو قرن دیگر جامی از عقاید انسان گرایی در اشعار هفت تحت عنوان هفت اورنگ و در مجموعه مثل ها ( باغ بهار) طرفداری نمود.

نویسندگان بزرگی با استعداد خدادادی از جمله احمد دانش ،  ابوریحان بیرونی، الخوارزمی ،امام ترمزی ، فارابی   و عمر خیام نیز جزو  مجموعه دانشمندان، ریاضیدانان و نویسندگان بودند. برخی از آنها آثار جاودان خود را  در دوره اسماعیل سامانی بر جای گذاشتند. در سال 1999 تاجیکستان به طور باشکوهی هزار و صدمین سالگرد دولت سامانی را جشن گرفتند.

زندگی فرهنگی تازه تاجیکستان نمی تواند بدون تاتر اپرا و باله، تاتر درام تاجیک ، تاتر درام روسی ، علوم اکادمیک ، دانشگاه های دولتی، موزه های تاریخی و موزه های هنرهای بصری تصور شود. سکنی گزیدن در دره زیبای حصار، شهر دوشنبه  ساختمان های یادگاری شوروی و ساختمان های تازه مشخص می نماید. مسافرتتان را با بازدید از بازار مشهور سبز ( بازار شاه منصور)، فروشگاه مرکزی ، نمایشگاه هنری، نوشیدنی چای تازه در خانه چای راحت ، قدم زدن در  بلوار سبز مرکزی و لذت از استراحت در میدان مسکو تنوع بخشید.