منابعی معدنی

منابع معدنی تاجیکستان شامل تقریبا کل اجزای جدول مندلیف و ذخایر منحصر به فرد می باشند. تا این لحظه بالغ بر 400 رسوب منابع معدنی و اوره در تاجیکستان یافته شده و بررسی و آماده شده اند.

تاجیکستان یکی از کشورهایی است که منابع عمده ای از فلزات گرانبها دارد. سرمایه گذاری مشترک تاجیک- انگلیس زرافشان تشکیل یافته است و هم اکنون طلا را با فن اوری های جدید در رسوبات Jilau ، Taror و رسوبات دیگر در منطقه سغد استخراج می نماید. در دره زرافشان رسوبات دیگر طلا (Chore, Shahbas, and Kum-Manor),  برای کشورهایی طلای معدنی را فراهم خواهد نمود. سرمایه گذاری مشترک درواز در منطقه ختلان کار می کند و دولت تاجیکستان مجوز حق انحصاری برای توسعه معادن طلا در تاجیکستان جنوبی و مرکزی را اخذ نموده است. توسط اطلاعات دانشکده علوم جمهوری تاجیکستان، 28 رسوب طلا در قلمرو تاجیکستان به همراه حجم تخمینی 429.3 تن طلا مشخص گردیده است. معدن منصور دومین رسوب بزرگ در جهان نقره شمال تاجیکستان واقع شده است. به طوری که با استخراج سالیانه 50 تن رسوب به مدت 150 سال دوام خواهد داشت.

منابع سنگ سرمه (انتیمون) در تاجیکستان بزرگترین منبع در کشورهای مشترک المنافع میباشد. بزرگترین رسوب Skalnoye شامل 50% سنگ معدنی نقره کشورهای مشترک المنافع می باشد. با توسعه روزافزون این رسوب 800 تن سنگ معدنی طی 45 سال به دست می اید و صاحب انحصار در استخراج و فراوری انتیمون در جمهوری تاجیکستان میباشید. منطقه سغد صرفنظر از منابع انتیمون و جیوه محل 214 رسوب منابع معدنی دیگر از قبیل سرب، روی ( 16 رسوب)، مس، بیسموت (3)، مولیبدنیم، تنگستن (1)، استنرونتیوم (2)، اهن (3)، طلا (15)، نقره (7)، سرب (1)، ذغال سنگ (11)، نفت و گاز (11)، اسپات (5)، نمک (1) و غیره می باشد. رسوب Uchkado به همراه محتویات طلا، نقره، روی، انتیمون و سرب منحصر به فرد می باشد. قیمت فلزات در این منطقه بیشتر از 10 بیلیون دلار بر آورد می گردد. تنها رسوب موجود از این نوع در جهان میباشد.

در شمال تاجیکستان ذخایر بی حد و حصر مواد ساخت و ساز و تزئینی شامل: سنگ مرمر، گرانیت، توف های اتشفشانی، سنگ آهک و چشمه های آب معدنی  می باشند. مهمترین ذخائر ذغال سنگ در کشتوت زاران (Kshtut-Zauran) و فون یغناب (Fon-Yaghnob) می باشد به طوری که در این منطقه ذغال سنگ می تواند به ارزان ترین مایع و سوخت گاز در حدود 120-130 دلار به ازای هر تن فراوری شود. استخراج ذغال سنگ در این منطقه به مدت 200 سال دوام خواهد داشت.

در تاجیکستان مرکزی 95 کیلومتری شهر دوشنبه، رسوب تنگستن میخوره (Maykhura)کشف شده است. منابع سنگ معدنی تولید سودآور سالانه 150000 تن سنگ معدن را فراهم می نماید.

ذخایر فلز کمیاب استرونتیوم در منطقه ختلان یافت شده است. نمک های استرونتیوم به طور وسیعی در صنایع متالوژی، اتمی، شیمیایی و دارویی مورد استفاده قرار می گیرد. منابع کلی استرونتیم در چلتش، دویر و چیکولتان (Chaltash, Daudyr and Chikultan) میتواند تولید سالانه 180000 تن سنگ معدنی را تامین نماید. در همان منطقه حوزه های بزرگ سرب- روی نیز بدست آمده اند. بیشترین مقدار ان در بلجوان  حدود 1.2 میلیون تن سرب و 1.2 میلیون تن روی برآورد می شود.

جنوب جمهوری تاجیکستان محل نمک می باشد. رسوبات Khoja-Mumin, Khoja-Sartez, Tanobchi and Samanchi شامل هزاران بیلیون تن نمک میباشد. کوه های بدخشان  منطقه خشکی با اقلیم سخت و رسوبات طلا، نقره، مس ، تنگستن،میکا و سنگ های گران بها میباشد. تنها رسوب بور در Ak-Arkhar  موجود می باشد. منابع سنگ های معدنی داتولیت و دانبوریت به مقدار 7.4 میلیون تن بر آورد می شوند.

معدن و مواد معدنی

کوه های تاجیکستان که تاکنون ارائه شده منابع وسیعی از منابع معدنی میباشد به طوری که برخی از آنها تاکنون به علت موقعیت جغرافیایی و عمق زمین شناسی مورد بهره برداری قرار نگرفته اند. تاجیکستان به علت اندازه رسوبات نقره و طلا قابل تحسین می باشد. به طوری که کل ذخائر سنگ معدنی نقره 60000 تن و بیشترین مقدار رسوب در معدن منصور  حدود 38000 تن برآورد می گردد. بیش از 30 نوع رسوب شناخته شده طلا وجود دارد که تنها تعداد کمی از آنها معدن کاوی گردیده اند. ذخائر مهم متعدد ذغال سنگ مشخص شده اند ولی تاکنون مورد بهره برداری قرار نگرفته اند. رسوبات معدنی جهت معدن روباز نسبتا ارزان و مناسب میباشند ولی آنها در مناطق کوهستانی یافت می شوند به طوری که تحت الشعاع شرایط هوایی قرار می گیرند و مسیرهای حمل و نقل صعب العبور بوده یا اصلا وجود ندارند. برخی ذغال سنگ های استخراجی در معدن یغنوب منطقه سغد واقع می باشند در حالی که تعدادی ذخائر دیگر ذغال سنگ وجود دارند که تاکنون بهره برداری نشده اند.

رسوب زیاد انتیمون در بخش جنوب شرقی دوشنبه Khovland کشف گردیده است. کشور ژاپن توافق به سرمایه گذاری به مبلغ اولیه 2 میلیون دلار جهت مطالعه طرح ریزی و امکان سنجی معدن نموده است.

آلومینیوم

طی دوران حضور شوروی، تاجیکستان به جهت ذوب آلومینیوم مشهور بوده است. بزرگترین شرکت در تاجیکستان ذوب آلومینیوم تورسانزاده (TadAZ) در جنوب غربی کشور قرار دارد. ظرفیت کلی بالغ بر 520000 تن در سال و 53 درصد بازار صادرات کل می باشد که یکی از بزرگترین موارد در زمان حاضر می باشد. تاجیکستان 131900 تن آلومینیوم تولید کرده است و 210 میلیون دلار را در سرمایه های صادرات بدست آورده است. با این وجود ،این مقدار در مقایسه با 450000 تن در سال 1990 مقدار ناچیزی می باشد. آلومینیوم به کشورهایی از جمله هلند، فنلاند، انگلستان، مجارستان، کره جنوبی، ترکیه و بلژیک صادر می گردد. درمیان کشورهای مشترک المنافع روسیه و ترکمنستان بیشترین واردات آلومینیوم تاجیک را دارند. 5000 تن آلومینیوم تولید داخلی جهت تولید لوازم آشپزخانه و دیگر احتیاجات خانه داری مصرف می گردد.

تورسانزاده تقریبا 40% توان خروجی کلی را در کشور مصرف می نماید، 12000 کارگر را استخدام نموده و به نحو غیر مستقیم از جامعه 100000 نفری حمایت می نماید. دارای ظرفیت 520000 تن می باشد و بیش از 30% کل صادرات را شامل می گردد. تا سال 2005 سطح تولیدش را به 346000 تن افزایش داده است. تنها صنایع منطقه پایین دست در حال حاضر واحد کابل و فویل می باشند. آلومینیوم یکی از دو صادرات عمده میباشد. دولت در حال جستجوی سرمایه گذار خارجی در واحد آلومینیوم به همراه فرصت هایی برای پروژه های منطقه پایین دست می باشد. در زمان جنگ نزدیک به واحد مذکور جناح های مختلف سعی کرده اند کنترل واحد تولیدی و صادرات پرمنفعت را به دست گیرند.

 دولت تاجیکستان تصمیم گرفته است واحد تولیدی را در برنامه های خصوصی سازی قرار دهد. دولت کنترل بلوک سهام را حفظ می کند در حالی که دارایی ها می تواند توسط سرمایه گزاران خارجی خریداری شود. با این وجود واحد مذکور 120 میلیون دلار بدهی به طلبکاران خارجی دارد که ممکن است سرمایه گذاران خارجی کمتری را جهت سرمایه گذاری جلب نماید.

نقره و طلا

تاجیکستان 1.5تن طلا طی هشت ماه اول سال 2000، 15% نسبت به همان طول دوره در سال 1999 افزایش و ارزش حدود 35.8 میلیون دلار دارد. تاجیکستان بزرگترین طرح در بخش نقره را دارد. کشور طرح هایی جهت تاسیس شرکت سرمایه گذاری با شرکت های هندی جهت توسعه رسوب نقره  معدن منصور را دارد. شرکت های هندی قصد تزریق 100 میلیون دلار در سپرده 53000 تن نقره داخلی دارد.

انرژی:

تاجیکستان سومین تولیدکننده بزرگ قدرت هیدروالکتریک بعد از امریکا و روسیه می باشد. تولید هیدروالکتریک 76% انرژی خروجی را در کشور دارد. مصرف انرژی به ازای ظرفیت در میان کشورهای مشترک المنافع کمترین مقدار می باشد. 3908 میلیون کیلووات ساعت برق تولیدی در تاجیکستان در سال 2000 صادر شده بود به طوری که به میزان براوردی 5242.3 میلیون کیلووات ساعت می باشد. انرژی وارداتی برای تاجیکستان به علت اثرات خشکی در سال 2000 افزایش داشت به نحوی که افتی در سطح آب مخزن که مربوط به بزرگترین خدمخدمات نیروگاه  هیدروالکتریک در کل آسیای مرکزی نارک را درپی داشت.

نیروگاه عمده دیگر سد راغون تحت ساخت می باشد. راغون با ظرفیتی حدود 3600 مگاوات طراحی شده بود به طوری که خروجی میانگین سالانه 13.3 بیلیون کیلووات ساعت را تولید می نماید. دولت تاجیکستان نگران شناسایی سرمایه گذار خارجی جهت اتمام ساخت نیروگاه ترکیبی راغون برای رفع بحران کمبود انرژی می باشد به طوری که تنها ساعات کمی برق در روزهای زمستانی می باشد و در نتیجه  بیشتر واحد های صنعتی کشور تعطیل می گردد.

انرژی هیدروالکتریک کلیدی برای آینده رشد اقتصادی در تاجیکستان به علت سرعت بالای واردات نفت و گاز از کشورهای همسایه می باشد و مصرف انرژی تنها از ذوب آلومینیوم TadAZ در واحد تورسانزاده  صورت می گیرد.

تاجیکستان نیز مقادیر قابل ملاحظه نفت، گاز طبیعی و ذغال سنگ را مصرف می نماید ولی تنها در میزانی کمتر از 50% نیازهای کل انرژی خود کفا می باشد. ازبکستان تنها بیشتر از 70% نیازهای نفتی تاجیکستان را تامین می نماید.  کشورهای مشترک المنافع مانند قزاقستان و ترکمنستان 27 درصد مابقی را تامین می نمایند. در سال 2000 تاجیکستان 187000 تن محصولات نفتی و 646000 متر مکعب گاز طبیعی را وارد نمود. دولت حوزه های گازی متعدی را در جستجوی سرمایه گذاران خارجی شناسایی نموده است و با کشور ایران برای همکاری در بخش نفت مذاکرات برگزار شد.